Scandinavië Instituut

Noorwegen

Foto: Brekstad

Algemene info

Oppervlakte: 323.802 km2
Hoofdstad: Oslo
Bevolking: 5,3 miljoen (2016)
Officiële voertaal: Noors
Munteenheid: Noorse Kroon (ISK)
Nationale feestdag: 17 mei
Tijdzone: GMT +1
Landsgrenzen: Zweden (1.666 km), Rusland (191 km) en Finland (709 km)

Vlag

links

Wil je verder lezen en kijken over Noorwegen? Dan hebben we hebben de volgende tips: 

De Noorse economie: Economist

De gevolgen van de Brexit voor Noorwegen: Newstatesman

Korte geschiedenis

De Noorse geschiedenis gaat terug tot ver in de prehistorie. Er zijn door de loop van de geschiedenis diverse werktuigen gevonden bij archeologische opgravingen die aanwijzingen geven dat de bewoning in Noorwegen al rond 10.000 v.Chr. is begonnen. 

Tussen 800-1066 waren het de Vikingen die aan het roer stonden in Noorwegen en de wereld wilden veroveren. Ze zorgden voor uitbreidingen, handel en ontdekkingstochten en wisten IJsland, de Faeröer Eilanden en delen in Canada te ontdekken. Koning Olaf I van Noorwegen (Olav Tryggvason) deed een poging het christendom aan de man te brengen in het land. 

Noorwegen bleef tot 1397 een zelfstandig koninkrijk. In dat jaar kwam Noorwegen met Denemarken en Zweden terecht in de Unie van Kalmar. Deze Unie was gevormd onder leiding van koningin Margareta I van Denemarken en omvatte verder Groenland, de Faeröer, IJsland, de Orkney-eilanden, de Shetlandeilanden, Sleeswijk-Holstein en een deel van Finland. Nadat in 1521 Gustaaf I van Zweden was gekroond tot koning riep hij de onafhankelijkheid uit van het land. Daardoor werd Noorwegen een provincie van Denemarken. En hoewel de Unie zou blijven bestaan tot 1536, was het einde van de Unie van Kalmar al in 1521 ingeluid. Het Koninkrijk Denemarken-Noorwegen zou bestaan tot 1814. In 1814 voorzag de Vrede van Kiel dat Noorwegen door Denemarken werd afgestaan aan buurland Zweden. De Noren wilden onafhankelijkheid en voerden hierop volgend een korte oorlog met de Zweden in de zomer van 1814. Al snel bleek het Noorse leger niet te zijn opgewassen tegen de Zweedse overmacht. In de Conventie van Moss werd overeengekomen dat Noorwegen in de personele unie met Zweden zou komen, maar wel een eigen grondwet en parlement. 

Door groeiende gevoelens van romantisch nationalisme, mede gevoed door literatuur en schilderijen, en botsingen met het Zweedse bestuur werd Noorwegen via een referendum in 1905 onafhankelijk met koning Haakon VII als nieuw staatshoofd.

Onderwijs, cultuur en sport

Noorwegen heeft naast een uitgebreid systeem van basis- en vervolgonderwijs een aantal hogescholen en universiteiten. De Noorse militaire academie is de oudste, deze werd opgericht in 1750. In 1811 kwam daar de Universiteit van Oslo bij. Inmiddels heeft het land een breed palet aan onderwijsinstellingen die onderwijs verzorgen op Bachelor, Master en PhD-niveau. In de World University Rankings 2017 kwam de Universiteit van Oslo op plaats 132 (in Europa plaats 58).

Cultuur
Nobelprijswinners voor hun literaire werk waren Bjørnstjerne Bjørnson (1832-1910) die de prijs in 1903 ontving, Knut Hamsun (1859-1952) in 1920 en Sigrid Unset in 1928. Vanuit de moderne Noorse literatuur zijn theoloog Jan Kjærstad (1953) en Jostein Gaarder zeer bekend geworden. De laatste schreef onder meer het boek ‘De wereld van Sofie’. Ook Lars Saabye Christensen (1953), Herbjørg Wassmo (1942) en Jo Nesbø zijn bekende Noorse (misdaad)schrijvers.

Evard Munch (1863-1944) is mogelijk Noorwegens bekendste schilder. Hij maakte vele schilderijen waarvan ‘De Schreeuw’ en ‘Madonna’ de bekendste werken vormen. In Oslo in ook het Evard Munchmuseum gevestigd. Het museum werd in 1963, ter ere van Munchs 100ste verjaardag, geopend.

Noorwegen kent, net als Nederland, een biblebelt (in het Noors: bibelbeltet). Deze regio is gelegen aan de zuidwestkust van Noorwegen. Er is ook een kleine biblebelt te vinden en deze ligt aan de Zweedse grens, in het zuidoosten van het land.

Het land won driemaal het Eurovisiesongfestival: in 1985, 1995 en 2009.

Sport
De Olympische Spelen vonden tweemaal plaats in Noorwegen: in 1952 in Oslo en in 1994 in Lillehammer. Beide betroffen de Winterspelen. Bij de Winterspelen levert Noorwegen flinke prestatie bij onder andere het langlaufen, biatlon, schansspringen en schaatsen. Succesvolste Olympiër is Ole Einar Bjørndalen (1974) die op de Olympische Spelen 8 gouden medailles, 4 zilveren en 1 bronzen medaille won. Ook Bjørn Dæhlie (1967) won 8 keer goud en 3 keer zilver tijdens de drie Olympische Spelen waaraan hij meedeed. Schaatsprestaties werden er geleverd door onder andere Fred Anton Maier, Geir Karlstad, Johan Olav Koss en Ådne Søndrål. Kjetil André Aamodt won tussen 1992-2006 8 Olympische medailles in het skiën.

Zomersporten die populair zijn in Noorwegen betreffen handbal en voetbal. De Noorse voetbalcompetitie op het hoogste niveau is de Tippeligaen en telt 16 teams. Bekende voetbalsclubs zijn onder meer Rosenborg BK Trondheim, SK Bran Bergen, Molde FK en Viking FK Stavanger. Bij het Europees Kampioenschap voor vrouwenvoetbal veroverde Noorwegen de titel in 1987 en 2003.

'De schreeuw'

Evard Munch

Skischans lillehammer

Olympische Spelen 1994

Ole Einar Bjørndalen

Succesvolste Noorse Olympiër

Economie, toerisme en werkgelegenheid

Het Bruto Binnenlands Product (BBP) van Noorwegen omvat volgens het CIA Factbook in 2016 $364,7 miljard. De Noorse economie is stabiel en belangrijkste pijlers onder de economie vormen de olie en gas van het land, scheepsbouw, visserij, bosbouw en mineralen. De olie-industrie is goed voor 9% van de werkgelegenheid en 15% van het BBP.

De belangrijkste exportlanden voor Noorwegen zijn het Verenigd Koninkrijk (goed voor 22%), Duitsland, Nederland, Frankrijk, Zweden, België en de Verenigde Staten. Noorwegen importeert voornamelijk uit Zweden, Duitsland, China, het Verenigd Koninkrijk en Denemarken.

Toerisme
Jaarlijks weet menig toerist de weg naar Noorwegen te vinden door onder meer de overweldigende natuur in het land. Noorwegen is bereikbaar via trein, boot, bus, auto en vliegtuig. De internationale luchthaven van Noorwegen is Oslo Airport Gardermoen. In 2016 ontving de luchthaven bijna 26 miljoen passagiers en is daarmee een van de drukste luchthavens van de Noordse landen. Gardermoen ligt zo’n 35 kilometer van Oslo en is thuisbasis voor de nationale luchtvaartmaatschappij SAS Scandinavian Airlines, Norwegian Air Shuttle, Norwegian Long Haul, Novair en Widerøe's Flyveselskap AS. Noorwegen heeft een fors aantal luchthavens, waarvan de luchthavens van Bergen Flesland, Trondheim Værnes, Stavanger Sola en Tromsø Langnes de grootste zijn. Allen opereren internationaal. Vanaf Gardermoen kan Oslo bereikt worden via de trein. Er is een reguliere trein en een sneltrein die beide naar Oslo Centraal Station rijden.

De Noorse natuur is fantastisch. Denk hierbij aan de vele dieren, vogelkliffen en het spotten van walvissen. Ook de fjorden trekken veel bekijks. De fjorden, die zeer indrukwekkend zijn, hebben de werelderfgoedlijst van de UNESCO gehaald. Ook het beoefenen van wintersporten zoals skiën, schaatsen en langlaufen kan volop in Noorwegen. In Oslo zijn niet alleen het Koninklijk paleis of het Vigeland Park trekpleisters, maar ook het parlement, het universiteitsgebouw, de kathedraal van de stad en het nationaal theater zijn aantrekkelijk om als toerist te bezoeken. Akerhus, ooit gebouwd om Oslo te beschermen tegen aanvallen van buitenaf, is ook het bezoeken waard. In het gebied zijn ook het Verzetsmuseum en het Noorse Strijdkrachten Museum te vinden. Buiten Oslo is de oude haven van Bergen interessant. Het land telt 44 nationale parken.

Werkgelegenheid
De werkloosheid in Noorwegen lag in 2016 op 4,8%. De sociale welvaartstaat van Noorwegen is omvangrijk en deels gevat in staatsoliefondsen. Deze fondsen hebben een geschatte waarde van meer dan $800 miljard in 2016.