Scandinavië Instituut

IJsland is weer booming!

IJsland is weer booming!

Vorig jaar las ik in een van de landelijke dagbladen dat het steeds drukker wordt op IJsland. Afgelopen jaar heeft men ongeveer vijf keer zoveel toeristen ontvangen als dat het eiland inwoners heeft (1). Dat is natuurlijk een goed teken, want het vormt een belangrijke bron van inkomsten. Toch heeft de regering ook besloten de regels voor het immens populaire Airbnb aan te scherpen, om zo de stroom aan toeristen beter te kunnen reguleren (2). Deze week besloot de IJslandse regering de kapitaalcontroles op te heffen (3). Het is veelzeggend, IJsland is 9 jaar na de bankencrisis terug op het toneel. Hoe zit de weg terug naar de economische top ook alweer in elkaar?

Bankencrisis
Daarvoor moeten we terug naar 2008, een rampjaar voor IJsland. Het land was voor 2008 een aantrekkelijk land voor investeerders: welvarend, tussen Europa en de VS in gelegen en zowel in politiek als economisch opzicht stabiel. Dat veranderde in 2008. In dat jaar, en dus op het hoogtepunt van de IJslandse crisis, was de omvang van de drie banken 10 maal groter dan de IJslandse economie. Dit zorgde ervoor dat de drie grootste banken van het land overladen waren met schulden en de IJslandse economie ernstig oververhit raakte. Overigens droeg deze explosie nog flink bij aan de toch al wereldwijde malaise rondom de bankensector.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en van de centrale banken van Japan en Scandinavië zorgden ervoor dat het land niet bankroet ging door leningen te geven aan het land. De regering voerde diverse restricties in om zodoende strak monetair beleid te kunnen voeren. De kapitaalcontroles was daar een van.

In tegenstelling tot andere Europese landen heeft IJsland verantwoordelijk bankbestuurders hard aangepakt. Een fiks aantal van hen werden veroordeeld tot gevangenisstraffen.

Aanpak en depositogarantie

Met het invoeren van regels heeft de IJslandse regering strakker en beter monetair beleid willen voeren. De eerste periode na de enorme economische explosie was zichtbaar ongemakkelijk: werkloosheid steeg, het bruto binnenlands product (BBP) daalde met dubbele cijfers, de staatsschuld liep op en buitenlanders (waaronder Britten en Nederlanders) zaten met bevroren (of verdampte) tegoeden bij IJslandse banken met als gevolg dat er op Europees niveau veel diplomatiek geruzie kwam en juridisch getouwtrek. Ook ons land kwam in aanraking met geruzie en getouwtrek. Immers, velen van ons hadden een rekening met Icesave (onderdeel van de IJslandse bank Landsbanki). IJsland en Nederland kwamen overeen dat er €1,3 miljard aan Nederland betaald zou worden. Tegen dit voorstel kwam men in IJsland massaal in opstand, want waarom moesten ‘gewone burgers’ opdraaien voor de onverantwoordelijke risico’s van bankbestuurders. Voorstellen bij twee referenda werden verworpen en president Grimsson weigerde zelf voorstellen te onderteken. Het Hof van Justitie van de Europese Vrijhandelsassociatie (EFTA) bepaalde dat IJsland geen compensatie aan Nederlandse spaarders van Icesave hoefde te betalen, vanwege de enorm zware gevolgen voor het land rondom de crisis. Nederland had de helft van het bedrag al uit de failliete boedel van Landsbanki ontvangen (4). Het overig te vorderen bedrag werd commercieel verkocht (5).

In de financiële problemen die IJsland voor de kiezen kreeg wisten het gratis onderwijs en zorgverzekering wel te overleven. De regering liet bewust banken failliet gaan en hypotheekschulden van burgers werden kwijtgescholden. Vanaf 2011-2012 groeide het vertrouwen in IJsland en kwam de IJslandse Kroon uit het dal. Ook nam de inflatie zienderogen af en groeide het bezoek van toeristen (3).

Het gaat goed: IJsland terug in de race
Na een heftige periode met veel uitdagingen gaat het nu weer goed met IJsland. Begin dit jaar werd duidelijk dat de economische groei in 2016 op 7,2% lag. In het vierde kwartaal 2016 was dat zelfs 11,3% (7). Ook daalde de werkloosheid tot ongeveer 4% en stegen de lonen nadat ze de afgelopen 7 jaar waren bevroren weer – in sommige sectoren wel met 30%. De staatsschuld daalt naar zo’n 50% van het BBP en de export floreert weer (3). Ook stijgt de waarde van de IJslandse kroon, dusdanig zelfs dat het schrappen van de kapitaalcontroles ervoor moet zorgen dat kapitaal wegstroomt om zo de IJslandse munt te drukken. Gelukkig is het stoppen van de kapitaalcontroles ook een teken van economisch herstel natuurlijk.

Hoogleraar Walden Bello (1945) schreef het boek “The tyranny of global finance” en betoogt dat de vooralsnog succesvolle aanpak van IJsland te danken is aan de kleine schaal van de democratie en de directe verbindingen tussen kiezers en gekozene (6). In een relatief klein land met zo’n 330.000 inwoners is dat ook gemakkelijker dan in grote landen met veel inwoners. Bovendien woont het overgrote deel van de IJslanders in de hoofdstad Reykjavik.

De regering hoopt met enkele andere maatregelen weer buitenlandse investeerders naar diezelfde hoofdstad te lokken. De toeristen hebben het land in ieder geval gevonden, veel meer dan voorheen. IJsland is na 9 jaar weer volop terug in de economische race. Dat is mooi. Vooral voor de IJslanders zelf.

(1) Bron: https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/07/ijsland-wordt-steeds-drukker-4678994-a1525231
(2) Bron: https://www.nrc.nl/nieuws/2016/12/28/zes-redenen-waarom-ijsland-het-land-van-2016-is-a1538664
(3) Bron: https://www.ft.com/content/26270ef4-0a35-11e7-97d1-5e720a26771b
(4) Bron: http://www.volkskrant.nl/buitenland/ijsland-wint-icesave-zaak~a3384289/
(5) Bron: http://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/nieuws-2014/dnb310933.jsp
(6) Bron: https://www.tni.org/en/publication/the-tyranny-of-global-finance-0
(7) Bron: http://www.tijd.be/markten-live/nieuws-algemeen/Boomend-IJsland-zet-na-acht-jaar-punt-achter-kapitaalcontroles/9872251?ckc=1&ts=1489907506

Geef een reactie